Geçmişte Suudi Arabistan denilince çoğu kişinin ilk aklına gelen "petrol krallığı"ydı; dünyanın en büyük petrol rezervine sahip, petrol zengini bir Orta Doğu ülkesi.

Ancak "2030 Vizyonu"nun sürekli ilerlemesiyle bu geleneksel algı yavaş yavaş değişiyor. Petrol dışı sektörlerin geliştirilmesi teşvik ediliyor ve daha fazla yabancı sermayeli şirket de gözünü buraya dikiyor.

Çinli şirketler için Suudi Arabistan şu anda yeni bir pazar değil, ancak yeniden tanınması gereken bir pazar.

Eğer yıllar önce Suudi Arabistan'a açılmak, iş yapmanın mutlaka enerjiyle ilgili olması gerektiği anlamına geliyorduysa, şimdi yeni enerji, yapay zeka, akıllı üretim, elektrikli araçlar, sağlık, finansal teknoloji, eğitim ve öğretim, hatta e-ticaret ve yemek dağıtım platformları bile Suudi Arabistan'da kendine bir giriş noktası bulabiliyor.

Kaynak: Google Haritalar

Politika açıklığının ardında, yapısal bir dönüşüm var

Makro politika açısından bakıldığında, Suudi hükümeti "kapıları açık" bir tavırla ülkenin ekonomik çerçevesini yeniden şekillendiriyor. "%100 yabancı sermaye sahipliği", "5 yıl vergi muafiyeti", "arazi ve gümrük vergisi teşvikleri" gibi önlemler, Suudi Arabistan'ın yatırım çekiciliğinin etiketleri haline geldi.

Bu sadece kağıt üzerinde bir söz değil; Suudi Arabistan Yatırım Bakanlığı (MISA), yatırım projeleri için tek durak noktası olarak belirlenmiş temel bir onay kurumu haline geldi. Farklı sektörlere giriş kanalları da daha netleşti: Finans için SAMA'ya başvurmak, enerji için Enerji Bakanlığı ile iletişim kurmak gerekirken, çoğu yeni nesil sektör doğrudan MISA ile temasa geçebiliyor.

Kaynak: Horizons "2025 Suudi Arabistan Yurtdışına Açılma Beyaz Kitabı"

Uyumluluk, sahaya girişin ilk sınavı

Şirketlerin Suudi Arabistan'da faaliyete geçme sürecinde kaçınılmaz olarak karşılaşacakları temel bir sorun var: İşgücü nasıl uyumlu hale getirilir?

İş Kanunu'na göre Suudi Arabistan'da iki tür iş sözleşmesi bulunmaktadır: belirli süreli ve belirsiz süreli sözleşmeler. Çoğu yabancı şirket, ilk aşamada belirli süreli sözleşmeyi tercih eder; bu sözleşmeler en fazla 2 yıl süreyle imzalanabilir, bir kez yenilenebilir ancak 4 yılı aştığında belirsiz süreliye dönüştürülmesi gerekir.

Tüm sözleşmeler Arapça yazılmalıdır ve İngilizce versiyonu eklenebilir. Ayrıca, sözleşme süresi içindeki fesih mekanizmaları, fazla mesai sınırlamaları, maaş ödeme döngüleri gibi konularda katı yasal düzenlemeler bulunmaktadır.

Bu detaylar karmaşık değildir, ancak göz ardı edilirse, fiili operasyonlarda gereksiz uyum risklerine yol açabilir.

Suudi Arabistan'da kişisel gelir vergisi olmamasına rağmen, işverenler sosyal sigorta, vize, çalışma izni gibi birçok maliyeti üstlenmek zorundadır. Özellikle yabancı çalışanlar için, kişi başı yıllık doğrudan istihdam maliyeti on binlerce riyale ulaşabilir.

Ayrıca, bir şirketin istihdam ettiği yabancı çalışan sayısı yerel çalışan sayısını aşarsa, kişi başı 9.600 riyal "yabancı işçi kotası ücreti" ödemesi gerekir.

Kaynak: Horizons "2025 Suudi Arabistan Yurtdışına Açılma Beyaz Kitabı"

Kültürel uyum yeteneği, organizasyonun istikrarını belirler

Kültürel uyum, sıklıkla göz ardı edilen bir diğer zorluktur. Suudi Arabistan son yıllarda kadınların araba kullanabilmesi ve iş hayatına katılabilmesi gibi birçok sosyal reform gerçekleştirmiş olsa da, genel toplum hala İslami geleneklerden derinden etkilenmektedir.

Örneğin, çalışma saatleri namaz molalarını içermelidir; Ramazan ayında devlet daireleri ve işletmeler iftar saatinde faaliyetlerine ara vermelidir; bazı iş ortamlarında cinsiyet ayrımı hala resmi olmayan bir anlaşmadır.

Yabancı çalışanlar bu yazılı olmayan kuralları bilmezlerse, farkında olmadan sınırı aşabilirler.

Ayrıca, ofis alanında fotoğraf çekmek, toplantılarda giyim tarzı, kartvizit verirken hangi elin kullanılacağı gibi konularda da belirli incelikler vardır.

Bu nedenle, bir Çinli şirket Suudi Arabistan'da bir ekip kurarken, sadece İK iş ortağının mevzuatı bilmesi değil, aynı zamanda operasyon ekibinin de yerel kültüre temel bir saygı ve uyum sağlama yeteneğine sahip olması gerekir.

Kaynak: Horizons "2025 Suudi Arabistan Yurtdışına Açılma Beyaz Kitabı"

Çalışan yaşam sistemi, sorunlar ortaya çıktığında değil, önceden önemsenmeli

Yaşam düzeyinde de birçok pratik engel bulunmaktadır. Örneğin, ödeme sistemleri açısından Mada kartı, Apple Pay, STC Pay gibi yöntemler yerel olarak yaygın olsa da, yeni gelen çalışanlar için yerel banka kartı çıkarmak, telefon numarası almak, Iqama ikamet statüsü elde etmek hala karmaşık ve doğrulama adımlarıyla dolu bir süreçtir.

Tüm bu hizmetlerin temeli ise, çalışan- işveren ilişkisinin yasal ve uyumlu olması, belgelerin eksiksiz ve bilgilerin tutarlı olması ön koşuluna dayanır.

Suudi yasalarına göre, şirketler yabancı çalışanlar için sağlık sigortası yaptırmak zorundadır ve asgari teminat tutarı 100.000 Suudi riyalidir. Temel paket yalnızca devlet hastanelerinde geçerlidir; orta ve üst düzey sigortalar ise özel poliklinikleri ve acil durumları kapsar.

Devlet hastaneleri düşük maliyetli olsa da, bekleme süreleri uzundur. Şirket, çalışanlarını uzun süreli Suudi Arabistan'da görevlendiriyorsa, işe başlamadan önce uygun sigorta seviyesini ve önerilen hastane listesini belirlemek, acil durumlarda hazırlıksız yakalanmamak için önerilir.

Kaynak: Horizons "2025 Suudi Arabistan Yurtdışına Açılma Beyaz Kitabı"

Şehir içi ulaşım açısından Uber ve Careem (yerel bir araç çağırma platformu) oldukça yaygınlaşmış olsa da, kadın çalışanların seyahatlerinde bazı bölgelerdeki kültürel hassasiyetler göz önünde bulundurulmalıdır. Careem'in son yıllarda başlattığı "kadın sürücü hizmeti", birçok şirketin kadın yabancı çalışanlarına önerdiği ilk tercih haline geldi.

Ayrıca, trafik kuralları açısından Suudi Arabistan'da sağdan gidilir ve yollar geniştir, ancak sürücülerin alışkanlıkları agresiftir ve toz fırtınaları sık görülür. Şirketler genellikle yeni çalışanlara, en azından ilk dönemde araç kullanmaktan kaçınmalarını ve profesyonel sürücü veya araç çağırma hizmetlerine güvenmelerini önerir.

Kaynak: Horizons "2025 Suudi Arabistan Yurtdışına Açılma Beyaz Kitabı"

Suudi Arabistan, "okunması" gereken bir pazar haritasıdır

Genel olarak, Suudi Arabistan hem zorlukları hem de büyük potansiyeli olan bir pazardır.

Gerçekten de Güneydoğu Asya kadar "tanıdık" değildir ve Avrupa-Amerika pazarları kadar "kurumsallaşmış" değildir. Ancak politika alanı, nüfus avantajı ve endüstriyel dönüşüme yönelik gerçek bir talep vardır.

Burada tutunup tutunamayacağı, genellikle pazarlama yeteneklerini değil, insan, kültür, politika, uyum ve yaşam gibi çoklu boyutlardaki anlayış ve koordinasyon yeteneğini test eder.

Gelecekte yurtdışına açılan şirketler, sadece ürün ve sermaye ihraç etmekle kalmayacak, aynı zamanda kapsamlı bir uyum yeteneğini de ihraç edecek. Bir şirketin, farklı bir ülkenin sistemi, kültürü ve sosyal bağlamında esnekliğini ve verimliliğini koruyup koruyamayacağı, işte asıl anahtar bu.