Mua một món hàng "chính hãng" giá rẻ trên sàn thương mại điện tử, nhưng nhận được lại là hàng giả được ghép từ những vật liệu chỉ vài nghìn đồng.

Điều này không chỉ khiến người tiêu dùng đau đầu, mà cơ quan quản lý cũng kiệt sức. Mới đây, Tổng cục Hải quan Việt Nam đã công bố một bộ dữ liệu đáng báo động: giá trị hàng giả, hàng nhái bị thu giữ trong năm 2024 lên tới 12,3 tỷ USD, tăng 151,3% so với năm trước. Các vụ buôn lậu, gian lận thương mại, hàng giả liên tiếp xảy ra, ngay cả các sàn thương mại điện tử cũng trở thành tâm điểm của cơn bão.

Nguồn ảnh: Internet

Tại sao vấn nạn hàng giả lại nghiêm trọng đến vậy?

Dữ liệu từ Hải quan Việt Nam cho thấy, trong cả năm 2024, Việt Nam đã phát hiện gần 18.000 vụ việc liên quan đến buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả, con số này tăng 12,5% so với năm 2023. Các loại hàng hóa bất hợp pháp bị thu giữ rất đa dạng, từ thuốc giả đến hàng tiêu dùng hàng ngày, gần như bao phủ mọi khía cạnh của đời sống người tiêu dùng. Trường hợp điển hình nhất xảy ra tại tỉnh Thanh Hóa, nơi lực lượng chức năng trong một đợt truy quét đã thu giữ một lượng lớn thành phẩm và công cụ sản xuất thuốc giả chữa đau xương khớp, tang vật lên tới 1.000 thùng, cho thấy quy mô sản xuất hàng giả lớn đến mức nào.

Đáng lo ngại hơn, các đối tượng xấu đã biến các sàn thương mại điện tử và mạng xã hội thành kênh tiêu thụ hàng giả chính. Cơ quan Hải quan Việt Nam chỉ ra rằng, sự tiện lợi của thương mại điện tử và tính ẩn danh của giao dịch trực tuyến đã tạo môi trường thuận lợi cho hàng giả lưu thông. Nhiều người tiêu dùng bị thu hút bởi giá rẻ, nhưng không biết rằng ẩn sau đó là những rủi ro lớn về chất lượng và an toàn.

Việt Nam phát hiện gần 1,8 vụ buôn lậu Nguồn ảnh: Hải quan Online

Không chỉ Việt Nam, toàn bộ Đông Nam Á cũng đang "lao đao"

Vấn nạn hàng giả ở Việt Nam không phải là cá biệt. Các quốc gia Đông Nam Á khác cũng đang vật lộn dưới bóng đen của hàng giả, hàng nhái. Ví dụ, Philippines trong năm 2024 đã thu giữ tổng giá trị hàng cấm lên tới 810 tỷ Peso, gần gấp đôi so với năm 2023. Những mặt hàng này bao gồm cả sản phẩm điện tử không phép, hàng xa xỉ giả, và thậm chí cả một số nhu yếu phẩm hàng ngày.

Tại sao vấn nạn hàng giả lại phổ biến ở Đông Nam Á? Nguyên nhân chính có thể được tóm gọn như sau:

1. Quản lý chậm trễ: Thị trường thương mại điện tử Đông Nam Á phát triển nhanh chóng, nhưng hệ thống quản lý chưa theo kịp nhịp độ của ngành. Nhiều quốc gia thiếu các quy định pháp luật hoàn chỉnh đối với giao dịch trực tuyến.

2. Nhu cầu tiêu dùng mạnh mẽ: Người tiêu dùng nhạy cảm về giá là động lực chính của thị trường hàng giả. Sự cám dỗ của hàng hóa giá rẻ khiến nhiều người sẵn sàng "đánh cược".

3. Kênh phân phối đa dạng: Từ mạng xã hội đến logistics xuyên biên giới, hàng giả có thể đến tay người tiêu dùng qua nhiều con đường, khiến việc quản lý càng thêm khó khăn.

Philippines thu giữ tổng giá trị hàng cấm 810 tỷ Peso năm 2024 Nguồn ảnh: philstar

Tại sao sàn thương mại điện tử trở thành "điểm nóng"?

Hiện tượng hàng giả tràn vào thị trường qua các sàn thương mại điện tử không còn mới, nhưng ngày càng nghiêm trọng trong những năm gần đây. Đối với người tiêu dùng, sàn thương mại điện tử mang lại sự tiện lợi, nhiều lựa chọn và giá rẻ, và chính những đặc điểm này lại tạo mảnh đất màu mỡ cho hàng giả phát triển. Giá rẻ thu hút sự chú ý, cùng với việc một số người bán lợi dụng chiêu trò "giảm giá khuyến mãi" để ngụy trang hàng giả thành "hàng giá trị cao", người tiêu dùng bình thường thường rất khó phân biệt.

Tệ hơn nữa, nhiều sàn thương mại điện tử có lỗ hổng trong cơ chế kiểm duyệt. Một số người bán xấu lợi dụng danh tính giả để đăng ký cửa hàng, hoàn tất việc bán hàng trong thời gian ngắn rồi nhanh chóng rút lui, để lại hàng giả và khiếu nại. Vấn nạn hàng giả trên thị trường Việt Nam không chỉ khiến người tiêu dùng phẫn nộ, mà còn làm tổn hại nghiêm trọng đến uy tín của các sàn.

Nhưng liệu các sàn có thực sự "vô tội"? Sự thật là, nhiều sàn khi theo đuổi khối lượng giao dịch và số lượng người bán, đã không kiểm soát chặt chẽ chất lượng hàng hóa. Một số sàn thậm chí còn ngầm chấp nhận hiện tượng này, miễn là không ảnh hưởng đến lợi nhuận tổng thể của nền tảng, thì chọn cách "nhắm mắt làm ngơ".

Nguồn ảnh: Internet

Hợp tác đa bên, cần "đòn phối hợp" để dọn sạch hàng giả

Đối mặt với tình trạng buôn bán hàng giả ngày càng gia tăng, chính phủ Việt Nam đã bắt đầu hành động. Bà Lê Hoàng Oanh, Cục trưởng Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số, Bộ Công Thương Việt Nam, mới đây cho biết sẽ hoàn thiện các quy định pháp luật liên quan vào năm 2025, tăng cường quản lý thương mại điện tử xuyên biên giới. Đồng thời, Hải quan Việt Nam cũng đang thử nghiệm sử dụng dữ liệu lớn và các công cụ công nghệ để nâng cao hiệu quả trấn áp.

Nhưng rõ ràng chỉ dựa vào nỗ lực của cơ quan quản lý là chưa đủ. Để thực sự giải quyết vấn nạn hàng giả, cần có sự chung tay từ nhiều phía:

· Chính phủ: Hoàn thiện luật pháp và quy định, tăng cường thực thi pháp luật, áp dụng các hình phạt nghiêm khắc hơn đối với việc sản xuất và buôn bán hàng giả.

· Sàn thương mại điện tử: Đảm nhận trách nhiệm xã hội, nâng cấp các công cụ công nghệ, thiết lập cơ chế sàng lọc và tố giác hàng giả hiệu quả.

· Người tiêu dùng: Nâng cao cảnh giác tiêu dùng, không mua hàng không rõ nguồn gốc vì bị cám dỗ bởi giá rẻ.

Lê Hoàng Oanh Nguồn ảnh: vietnam.vn

Hệ sinh thái thương mại điện tử lành mạnh cần thêm kiên nhẫn

Gốc rễ của vấn nạn hàng giả không thể giải quyết trong một sớm một chiều, nhưng những hành động của Việt Nam trong năm 2024 chắc chắn là một tín hiệu tích cực. Từ việc thu giữ hàng hóa bất hợp pháp trị giá hơn 12 tỷ USD, đến xử lý nghiêm các hành vi vi phạm liên quan, Việt Nam đang cho thế giới thấy quyết tâm chống hàng giả. Tuy nhiên, việc giải quyết vấn nạn hàng giả không chỉ liên quan đến Việt Nam, mà còn liên quan đến sự trung thực và tương lai của toàn bộ thị trường Đông Nam Á.

Cùng với sự phát triển hơn nữa của thị trường thương mại điện tử, việc hoàn thiện hệ thống quản lý, sự tự giác của các nền tảng và sự trưởng thành của người tiêu dùng sẽ trở thành yếu tố then chốt. Trong tương lai, một môi trường thương mại điện tử lành mạnh, minh bạch sẽ không chỉ là mục tiêu của các nhà quản lý, mà còn là kỳ vọng chung của người tiêu dùng và toàn ngành.