Báo cáo Nghiên cứu Năng lực Cạnh tranh Thương mại Điện tử Xuyên biên giới năm 2024 (Chiều Quốc gia) do Diễn đàn Internet Thế giới công bố vào tháng 11 năm 2024, nhằm giúp các quốc gia tạo dựng môi trường kinh doanh thuận lợi và thúc đẩy phát triển thương mại điện tử xuyên biên giới. Báo cáo nghiên cứu 55 quốc gia mẫu, phân tích năng lực cạnh tranh thương mại điện tử xuyên biên giới của từng quốc gia, bao gồm môi trường kinh doanh, năng lực cạnh tranh ngành, v.v., và đưa ra các kết luận và khuyến nghị liên quan.
1. Kết luận cốt lõi
- Khung pháp lý: Khung pháp lý hoàn thiện và có thể dự đoán trước là yếu tố quan trọng đối với sự phát triển của thương mại điện tử xuyên biên giới, ví dụ như Trung Quốc ban hành "Danh sách tích cực" để thúc đẩy nhập khẩu bán lẻ thương mại điện tử xuyên biên giới, hầu hết các quốc gia mẫu tích cực tham gia xây dựng quy tắc quốc tế để hoàn thiện khung pháp lý và quy định trong nước.
- Chi phí thông quan và thuận lợi hóa: Chi phí thông quan thấp có thể giảm rào cản gia nhập thương mại điện tử xuyên biên giới, như Singapore, Mỹ, EU và các quốc gia, khu vực khác có chi phí thông quan thấp; đồng thời, các biện pháp thuận lợi hóa thương mại xuyên biên giới có thể nâng cao hiệu quả phát triển, hầu hết các quốc gia mẫu đã xây dựng hệ thống pháp lý "cửa sổ duy nhất" cho thương mại quốc tế.
- Cơ sở hạ tầng số và hệ thống logistics: Cơ sở hạ tầng số thúc đẩy nâng cấp ngành, như Trung Quốc có hệ sinh thái thanh toán di động hàng đầu và triển khai thương mại quy mô lớn công nghệ Internet di động; hệ thống logistics hiện đại hỗ trợ doanh nghiệp hội nhập vào thương mại toàn cầu, như hệ thống logistics của Đức, Nhật Bản khá tiên tiến.
- Năng lực số toàn dân và xây dựng năng lực doanh nghiệp: Năng lực số toàn dân là yếu tố quan trọng, người tiêu dùng có năng lực số cao thúc đẩy phát triển thương mại điện tử xuyên biên giới; xây dựng năng lực doanh nghiệp giúp nâng cao sức sống ngành, như Trung Quốc thành lập Khu thí nghiệm tổng hợp thương mại điện tử xuyên biên giới, Đức và các nước khác thực hiện kế hoạch số hóa doanh nghiệp vừa và nhỏ.
2. Hệ thống nghiên cứu
- Định nghĩa năng lực cạnh tranh thương mại điện tử xuyên biên giới: Phân tích từ hai chiều: môi trường kinh doanh và năng lực cạnh tranh ngành. Môi trường kinh doanh bao gồm chính sách pháp luật, tham gia quy tắc quốc tế, chi phí thông quan, dịch vụ công, v.v.; năng lực cạnh tranh ngành bao gồm cơ sở ngành, thị trường thương mại, yếu tố sản xuất, v.v.
- Lựa chọn và phân tích quốc gia: Chọn 55 quốc gia mẫu, xem xét tổng thể quy mô ngành, đặc điểm, tính đại diện, khu vực địa lý và tình hình phát triển kinh tế của quốc gia.
- Hệ thống và khung chỉ số: Xây dựng hệ thống chỉ số đo lường năng lực cạnh tranh thương mại điện tử xuyên biên giới, bao gồm chỉ số môi trường kinh doanh (như chính sách pháp luật, hiệu quả giao dịch, v.v.) và chỉ số năng lực cạnh tranh ngành (như kinh tế số, thị trường thương mại, v.v.).
3. Phân tích kết quả
- Phân tích theo chiều chỉ số
- Chỉ số môi trường kinh doanh: Các nước phát triển có hệ thống chính sách pháp luật tương đối hoàn thiện, tham gia tích cực vào quy tắc quốc tế; các nước thị trường mới nổi cũng có thành tích nổi bật trong chính sách và pháp luật thương mại điện tử xuyên biên giới. Về hiệu quả và thuận lợi hóa giao dịch xuyên biên giới, các quốc gia có sự khác biệt lớn, các nước phát triển có hiệu quả thông quan cao, chi phí thấp, các nước thị trường mới nổi có hiệu suất tốt hơn trong dịch vụ công.
- Chỉ số năng lực cạnh tranh ngành: Các quốc gia có quy mô kinh tế lớn, cơ sở ngành vững chắc có thành tích nổi bật về năng lực cạnh tranh cơ sở ngành; các quốc gia ưu thế có nhóm tiêu dùng thu nhập cao và vị trí địa lý thuận lợi trong năng lực cạnh tranh thị trường thương mại; các nền kinh tế quy mô lớn có xu hướng thể hiện năng lực cạnh tranh mạnh mẽ hơn về năng lực cạnh tranh yếu tố sản xuất.
- Phân tích quốc gia điển hình: Ví dụ, Canada có chi phí thông quan thấp, lợi thế rõ rệt về mạng lưới logistics; Trung Quốc nổi bật về nhiều mặt như chính sách pháp luật, cơ sở ngành; Đức cùng các nước EU tối ưu hóa môi trường kinh doanh, có lợi thế cạnh tranh về thị trường tiêu dùng và yếu tố sản xuất, v.v.
- Phân tích theo chiều khu vực: Các quốc gia có năng lực cạnh tranh thương mại điện tử xuyên biên giới mạnh chủ yếu tập trung ở châu Á, châu Âu và Bắc Mỹ. Các quốc gia châu Á và châu Đại Dương có thành tích xuất sắc trong tham gia quy tắc quốc tế; các quốc gia châu Âu có hệ thống pháp luật thống nhất, đầy đủ; các quốc gia Bắc Mỹ có đặc điểm bổ trợ lẫn nhau.
- Phân tích theo chiều thu nhập: GDP bình quân đầu người có tương quan thuận cao với năng lực cạnh tranh thương mại điện tử xuyên biên giới, các nước thu nhập cao có trình độ phát triển tổng thể cao, các nước thu nhập trung bình và thấp có khoảng cách lớn với các nước thu nhập cao về chính sách pháp luật, hiệu quả thuận lợi và năng lực cạnh tranh thị trường thương mại, nhưng một số nước thu nhập trung bình và thấp cũng có lợi thế riêng trong phát triển thương mại điện tử xuyên biên giới, như Trung Quốc đi trước về chính sách pháp luật, Mexico có năng lực cạnh tranh mạnh về chính sách pháp luật và yếu tố sản xuất, Malaysia có lợi thế về hiệu quả thuận lợi.
